Naczynia jednorazowe muszą wytrzymać temperaturę potrawy, tłuszcz, transport i kontakt ze sztućcami. W gastronomii znaczenie mają również dokumentacja materiału, obowiązujące opłaty oraz sposób segregacji. Najtańszy talerz lub pojemnik może odkształcić się już podczas nakładania gorącego posiłku.
Jakie naczynia jednorazowe wybrać do gastronomii?
Najpierw trzeba określić, do jakiej żywności będzie używane naczynie. Innych właściwości wymaga zimny deser, innych zupa, tłusty makaron, gorący napój lub danie przeznaczone do odgrzewania.
Przed zakupem sprawdź:
- materiał wykonania;
- dopuszczalną temperaturę;
- czas kontaktu z żywnością;
- przydatność do dań tłustych i kwaśnych;
- możliwość użycia w mikrofalówce;
- szczelność pokrywki;
- odporność na odkształcenie;
- sposób sztaplowania;
- warunki magazynowania;
- deklarację zgodności lub inną wymaganą dokumentację;
- zasady zagospodarowania po użyciu.
Wszystkie materiały przeznaczone do kontaktu z żywnością — niezależnie od tego, czy są wykonane z plastiku, papieru, szkła czy metalu — muszą spełniać unijne wymagania bezpieczeństwa. Nie mogą przenosić do jedzenia substancji w ilościach zagrażających zdrowiu ani niedopuszczalnie zmieniać jego składu, smaku lub zapachu.
Nie wystarczy więc opis „do gastronomii” zamieszczony w sklepie. Firma powinna przechowywać dokumentację dostawcy i sprawdzić, czy obejmuje ona dokładnie kupowany model oraz sposób użycia.
Papier, pulpa czy tworzywo?
Talerze i miski papierowe są lekkie, ale ich odporność zależy od konstrukcji oraz zastosowanej powłoki. Cienki papier może szybko nasiąkać tłuszczem lub wilgocią, a laminowana powierzchnia może zmieniać sposób segregowania produktu.
Naczynia z pulpy roślinnej, często nazywane opakowaniami z bagassy, są sztywniejsze niż część cienkich talerzy papierowych. Nadal trzeba jednak sprawdzić dopuszczalną temperaturę, odporność na tłuszcz, szczelność oraz deklarowane warunki kompostowania.
Słowa „biodegradowalne” i „kompostowalne” nie są synonimami. Produkt kompostowalny przemysłowo może wymagać warunków niedostępnych w domowym kompostowniku. Jeżeli takie odpady trafiają do zwykłego kosza, sama właściwość materiału nie gwarantuje ich przetworzenia.
PLA jest tworzywem sztucznym pochodzenia biologicznego. Fakt, że powstaje z surowców roślinnych, nie oznacza, że przestaje być plastikiem w rozumieniu przepisów dotyczących niektórych produktów jednorazowych. Polskie przepisy wymagają, aby oferowane alternatywy były wykonane z materiałów innych niż tworzywa sztuczne — także inne niż tworzywa biodegradowalne — albo były opakowaniami wielokrotnego użytku.
Uważaj również na wyroby plastikowe reklamowane jako wykonane z bambusa. Komisja Europejska ostrzegała przed plastikowymi naczyniami z dodatkiem nieautoryzowanych włókien bambusowych. W części zakwestionowanych produktów stwierdzano migrację formaldehydu i melaminy do żywności.
Jakie przepisy dotyczą gastronomii?
W Polsce zakazane jest wprowadzanie do obrotu między innymi jednorazowych plastikowych talerzy, sztućców, słomek i mieszadełek, a także pojemników oraz kubków wykonanych ze spienionego polistyrenu. Zakaz obowiązuje od 24 maja 2023 roku.
Jednorazowe kubki i pojemniki na żywność zawierające tworzywo sztuczne nie zostały całkowicie wycofane, ale są objęte dodatkowymi obowiązkami. Przedsiębiorcy oferujący je użytkownikom końcowym muszą między innymi pobierać opłatę:
- 20 groszy za jednorazowy kubek na napój;
- 25 groszy za pojemnik na gotową do spożycia żywność.
Opłata podlega VAT.
Firma powinna prowadzić ewidencję liczby nabytych i wydanych produktów objętych opłatą. Jeżeli przedsiębiorca prowadzi kilka lokali, ewidencję prowadzi się osobno dla poszczególnych jednostek. Konieczna może być również odpowiednia rejestracja lub aktualizacja danych w BDO.
Od 1 lipca 2024 roku handel i gastronomia objęte tym obowiązkiem muszą zapewniać klientom alternatywne opakowania wykonane z materiału innego niż tworzywo sztuczne albo opakowania wielokrotnego użytku.
Od 12 sierpnia 2026 roku zacznie być stosowane unijne rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych. Wprowadza ono między innymi nowe wymagania w zakresie ograniczania opakowań, ich recyklingu oraz limity dotyczące PFAS w opakowaniach mających kontakt z żywnością. Poszczególne obowiązki i terminy wdrożenia trzeba sprawdzać w odniesieniu do konkretnego produktu.
Jak przetestować naczynia przed zakupem?
Próbę trzeba przeprowadzić z rzeczywistym daniem, a nie tylko z wodą. Tłuszcz, kwas, para i ciężkie składniki mogą działać na materiał inaczej niż chłodny napój.
Sprawdź:
- czy dno nie mięknie;
- czy ścianki nie odkształcają się w dłoni;
- czy pokrywka nie odskakuje;
- czy płyn nie wycieka przy przechyleniu;
- czy naczynia łatwo się rozdzielają;
- czy wieczko nie pęka podczas zamykania;
- czy opakowanie wytrzymuje czas typowej dostawy;
- czy para nie powoduje nadmiernego zawilgocenia potrawy;
- czy klient może bezpiecznie przenieść gorące danie.
Przy dowozie włóż zamknięte opakowanie do torby transportowej razem z innymi pojemnikami. Po 30–60 minutach sprawdź temperaturę, szczelność, stan ścianek i wygląd posiłku.
Pojemnik powinien pasować do porcji. Za duże naczynie pozwala potrawie przemieszczać się podczas przewozu, zajmuje więcej miejsca i może zwiększać zużycie torby oraz wypełnienia.
Jak policzyć rzeczywisty koszt?
Do ceny zakupu trzeba doliczyć:
- pokrywkę;
- opłatę dotyczącą plastiku;
- czas potrzebny na zamknięcie;
- liczbę przecieków;
- straty jedzenia;
- reklamacje;
- przestrzeń magazynową;
- koszt transportu opakowań;
- prowadzenie ewidencji;
- dostępność zamienników i naczyń wielokrotnego użytku.
Talerz tańszy o kilka groszy nie przyniesie oszczędności, jeżeli pracownik musi używać dwóch sztuk naraz. Podobnie pojemnik z niedopasowaną pokrywką może kosztować mniej na fakturze, ale zwiększać liczbę zwrotów i ponownych dostaw.
Nie kupuj dużej partii na podstawie deklaracji „eko” lub „do gorących dań”. Poproś o dokumentację, próbki i wyniki dotyczące konkretnego zastosowania.
Przetestuj naczynie z najgorętszym, najbardziej tłustym i najcięższym daniem w menu. Dopiero gdy przejdzie próbę napełniania, zamykania i transportu, porównuj cenę jednej sztuki oraz dostępne warianty materiałowe.
